Алекс (incopolis) wrote,
Алекс
incopolis

Полесский язык: так говорят в Ольманах

Месяц назад мы побывали в командировке в полесской деревне Ольманы - клюквенной столице Беларуси. И прошли по Ольманским болотам 40 километров в поисках интересных собеседников. И мы нашли их. Кто еще не успел почитать интереснейший репортаж, - вам сюда:

Песни на краю земли. Как клюква поддерживает жизнь в полесской деревне
Украинцы-нелегалы и ночевки на болотах. Как жители полесского приграничья собирают клюкву

В комментариях у нас просят привести еще больше диалогов с местными дителями. А еще нередко спрашивают: на каком языке они говорят? Почемы мы написали абы-как, а не на литературном русском, или не на литературном белорусском?

Отвечаем: они говорят на полесском языке. Что это такое - почитайте подробно здесь.

У меня в коллекции есть сборник шахматных задач, выпущенный в Пинске в 1992 году адептом и промоутером полесской письменности Степаном Давидюком. Называется книга "Jiтвежа шахова мынятюра" - что значит "Ятвяжская (белорусская, то есть) шахматная миниатюра". Если вам интересно - вот поглядиде пару страничек (кликайте - откроется размером 1.200х818):



А пока что перейдем собственно к говору местных. Самое интересное заявление по поводу их ольманской версии полесского языка сделал наш собеседник по прозвищу Бляйман:

- По-беларускі не панімаю, по-русскі – да. Как в школу ходзіў я – я беларускі толькі на двойку. Я по-русскі говору. Загіркаеш – это беларускі, а говОрішь – это по-русскі. О. Так і гэто ў меня. "Пошоў", "походзіў" – то русскі. А "ходзіш" – это белорускі. Я путаюса, не помню. Чыста беларускі язык, я тобе скажу¸ мы не понімаем. Яй богу не.


Ольманы 2015: невошедшие диалоги
режиссерская версия типа Uncut

Мария Степановна Оглашевич, по прозвищу Хувiха

- Не блудили нигде?
- Было пару раз. i дочка была со мной – здаецца, ходзiлi только по тых местах, што я знала. Але не могу пойцi назад: то горы нейкiя, то лес, то поле. i тут выйшлi на сцяжынку нейкую. i я гавару – Ларыса, будзем этой тропiнкой iдцi – куды яна нас завядзе. Выйшлi в урочышчэ Мередна гора. Ну все, мы вышлi на дорогу i до хаты дойдзем. i больш не павярнулi у лес, сколькi набралi – столькi i хвацiць.
- А кони застревали в болоте?
- О! Сколькi раз. Як iл ды торф ды усе перамешано – нельга выцягцi коня, дык ужо распрагаюць ды усаматуж выцягаюць.


Василий Назарович Шубич, по прозвищу Вашелько

І мы поехалі назад – у лес. Кілометра тры адсюль. А там шалаша построілі із галля, і ўсё. А кушаць я не знаю, што маці давала. Ці грыбом, ці чым шчэ. Яшчэ оставалоса: раньшэ сеялі жыта на полях. І былі стаўкі такія, поды. І снопы на под клалі, ды оно храніласа. І ўжэ ўручную молоцілі, мельніцы былі ўручную. От этым і піталіса мы. Была така майна – трава такая. Вона росла така вэлыкая, а семена былі меленькі-меленькі такія. І маці наб’е, наб’е травы – по болоту. Просее на сіто, і ў ступу. І таўкачыкам натоўчэ, натоўчэ. Да вот і з водой наварэт – і мы і піталіса так после войны.

* * * * *

Вярнулісь домоў із лесу і началі мы строіцца – хто землянку выкопаў. А дзе кірпіча ўзяць – дорогі не было, ніхто не выпускаў гэты кірпіч. З того, з того – людзі прожылі поціхоньку. Хто хаціну построіў – во такую комнатку. Коміна проводзіць – вы не бачылі нікогда? То зара вот ета печка стоіць ды дымоход е – а тоды строілі: во тута дырка і мяшок полотняны і жэлеза такія… І клалі лучыну на гэто жэлеза, а туды дым ішоў.

* * * * *

Она будзе годамі храніцца. Вода ў кадушках, з колодца наліваем. Ну як зімой так вода замерзнет і клюква замерзнет. Па вясне вона ж растает – клюква. І вада і вона свежая чысценька. Воду поменяй – опяць свежу налі ваду – і вона опяць будзе стояць. Хлев зацэменцірованы. І кадушкі становіш на цэмент і водой заліў! І зімуе. Вона нэ порціцца. А патом растает лёд і вона как учорашняя. Лячэбная. Повышэна даўленя і поніжана даўленя. Кушай ілі сок выдаўляй да сок пей. Ад язвы. А как ужо лякарства – то дабаўляецца мёд і с клюквай.

* * * * *

Бачыце, моя бабка ўжэ з палочкою ходзiць. Дзве дочары на Ўкраіне, тры сыны, два сыны – нэ посчытаць. Во так і жывём, помаленьку. Дзержу лошадку. І парасёнкі дзержу.

* * * * *

Болота былі раньша после войны очэнь хорошыя. І чэрніка была, і клюква. А сейчас і пчолы не родзяцца. Раньше пчолы былі – мёду заносілі от і до. І Чэрнобыль, і осушка нам помяшала. На поле – хорошо на поле, а насчет рыбы – унічтожаетса. Дажа на огородах нет урожая – суша пайшла. Быў колхоз отдзельно наш, а сейчас прісоедзінілі до Стругі Ольмані. Скоро половіна поля запустуе. Командзіра нет – войско гінет.


Андрей Михайлович, по прозвищу Бляйман

Особенно белы грыб у нас, красноголовікі. Мы з ім хадзілі – по рукзаку і по пакету набіралі за дзень. Прынясём – у пячы не ўлазіць сушыць іх.

* * * * *

По-беларускі не панімаю, по-русскі – да. Как в школу ходзіў я – я беларускі толькі на двойку. Я по-русскі говору. Загіркаеш – это беларускі, а говОрішь – это по-русскі. О. Так і гэто ў меня. "Пошоў", "походзіў" – то русскі. А "ходзіш" – это белорускі. Я путаюса, не помню. Чыста беларускі язык, я тобе скажу¸ мы не понімаем. Яй богу не.

* * * * *

Будынкі – до войны жыў там ляснік одзін, а потом нікога не было ўжо. Он там урэменна быў.


Петр Васильевич Маринич, по прозвищу Сляпенькi

Военныя. Надо место ім там. Палігон оны здзелалі – вывезлі гэтыя сёлы. Два сельсаветы вывезлі. І вот там палігон дзелалі. А зараз я не знаю, што там. Няхай бы так, як вы кажыце, паспорылі. Гэта военные – што хочаш то й здзелаюць.

* * * * *

Раньшэ Берэзоўка было одно ўсё. А цяпер ва Ўкраіне. Богато з вёскі сейчас на Ўкраіне. А сюды пераехаў – во зараз бог дае, што вайны-то не. А як война – зямля іх. Яны зобяруць сваю землю, і мне і моім дзецям прыйдзецца без зямлі. А там жа зямля мого бацька есць.

* * * * *

Ужэ сейчас я ў балота не хаджу, раньша хадзіў. Там жыў – мала хадзіў па клюкву. Тут больша. Я ў Вілье воламі ездзіў, ездзіў на волах. У Ольманях на конях ездзіў, потом пойшоў коровЫ пасціць, 18 год коровЫ пас. Дзе па балоту, дзе як. Карты порабілі – траву сеялі, ды і пасвілі па той траве. Па балатах сеялі траву і патом там паслі.


Надежда Назаровна Денисович, по прозвищу Саганiха

То я бегала, на Будынкі забягала раньша. Выходзім до озера – нешта іхае. Поскідаем мешкі. Гэта я цяпер нясу пяць кіль, а то даўней – у бульбач набіраем, скідаемо, отдыхаемо. Як  запоем, як запоем. А грэбля ж, асфальту не было. То ўпадзеш яшчэ ў гэту зямлю ды мордаю рысуеш. Шчэ рака – да плаваеш.

* * * * *

І ночавала ўжо ў лесе. Думаю: як зайду туды, дзе леса няма – то холодно. І я ўжо погіну. У прошлом году. Мерасліво было. А я прыйшла на Горуноў Луг, перабродскі… Іду додому: гоооспадзі. А выйці яшчэ – да насыпана дамба, украінцы ходзяць. Думаю: сх...яраць мяне, повядуць одну. І ўжэ оттуда бы до дому добралася. Але там ужо сторожа. Я наклала голля і собачка каля мяне быў, лягла. Есці брала саліну ці каўбасіну – так мне яда не йдзе. Як запою, як запою. Дроў наносіла. А цяпер тых воўкоў няма, і тых пташок няма.

* * * * *

А што ж вы думаеце, жызню з такіх год насіць? Я з такіх год прагаравала. Зроду гороваць нада было. Хату спалілі, а потом хату поставілі вокруг печкі, на том жа месте, после войны. А якая колісь сям’я была! Дзяцей сем у мяне было. А днем і праўлюсь: коровы былі, волы былі, коні былі. І кобылу годовала, і корову годовала – знае і брат, знае і швагер, і ўсе. Судорога. Як я ўжо сідзю, дык і спаць не буду. Судорога ўжо покачае па гэтай падлозе. У мяне дачка жыве на ўкраіне. А як зайдусь спяваць туды – там тожа жонкі такія – поем мы о! Да! А цяпер моі подругі позміралі ўжо.


Гриша, по прозвищу Кук

Оны зэлену клюкву бяруць. Он оні цэленьку прыйшлі, зэлёную, домой занеслі – расцілаюць, яна сама па сабе спее. Ванну засыпаюць, вадой заліваюць – сама па сабе спее.

* * * * *

Ай, я стараюся вiно пiць, калi ужо грошай мала, а так я стараюся водку. А Мацаку давай i брагу - i тую выпье.

* * * * *

- Я на часового мастера вучыўся.
- Где?
- На зоне сiдзеў тожа.
- Тоже сидели?
- Ну а як жа, там ж тожа ж вучаць: i на трактарыстаў, i на шахвероў, i на каменшчыкаў.
- А за что попались?
- Ууу, богато за шо. Сеў за алiменты, так дорогу открыла, i пошло i поехало. Я i там занiмаўся часамi, i тута, я постоянно. Онь Трофiм... То добавiлi пенсii трохi, а то ж вабшэ получаў пятьсот рублей. Семсот сорок, как моя Насця получала. Всю жысць у цюрме просiдзеў, больш трыдцацi годоў.
- А он за что?
- Ой, за ўсё.
- А Мацак сидел?
- Не.
- А много ли людей в Ольманах в тюрьме сидели?
- Не. Там людзi счытаныя. А дзе я жыву - то токо одзiн я.

* * * * *

А еще Кук рассказывал, как продавал в Столине собачье мясо под видом бараньего ("собакi - воны ж полезныя!"), и как он вообще собак поел на своем веку, и как из трехсот сусликов топят жир в огромном чане (суслячий жир тоже полезный), и как он однажды огромную флягу такого жира украл у браконьеров.


Трофим, по прозвищу Рэкет

- Мы прыйшлі ў пятніцу, у чатыры вечара, не собіралі. Дроў заготовілі, станок зрабілі.
- Ты расказувай па совесці: сначала квакнулі!

* * * * *

В гэтым гаду пажарэй многа. У лес вапшчэ не пускалі. А патом бралі ў леснічэстве бумажку – запісвалі, хто куда ходзіць, на случай пожароў. Калі ўвідзім, хто ходзіць, паліць болота – штоб сказалі.

* * * * *

Болоцiна во такая вузенькая. Думаю, пераскочу. Як скочыў – эта купіна як потонула. Ды вылезці не магу. Еле выбарахтаўся.


Иван, по прозвищу Мацак

Моя сястра двоюродная – то она ўжо больш за тону прынясла! А да канца сезона яшчэ поўтоны будзе. Ёй шэсцьдзесят лет. Она ідзет, два сына і две дочкі. Мужык шосты.

* * * * *

У нас обычно с клюквы что покупаюць: дзецям адзецца, самім адзецца, купіць дроў. І самім жэ ж прапітацца. Газ падвязці. Камунальныя ўслугі.

* * * * *

Медзвядзей няма, а воўкі е. Я на хутар ехаў з веласіпедам – там мая хросная. А яшчэ дарогі не было. Воўк уперадзе мяне валіць – хоць бы што. Ён падзівіўся, што я еду за ім – і пайшоў.


А чуть позже Снежана ocherkistka обещала сделать подборку фраз от Саганихи, щедро наполненных одним непечатным словом, которое заменяло 80-летней бабульке многие другие термины... :)
Tags: Беларусь, Ольманы, Украина, болото, журналистика, забавные штучки, чудеса, я так подумал
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 9 comments